West Nijl Virus: vaccineren nu nodig?

Door Dr. Marianne Sloet van Oldenruitenborgh-Oosterbaan

Departement Gezondheidszorg Paard/Faculteit Diergeneeskunde, Utrecht

Met het mooie weer komen er meer insecten. Een aantal soorten insecten kunnen ziekten overbrengen, de zogenaamde vectorgebonden ziekten. Een vectorgebonden aandoening die op dit moment duidelijk in de belangstelling staat is het West Nijl Virus. ‘West Nijl’, zoals de ziekte meestal kortweg wordt genoemd, is een aandoening van vogels, kleine zoogdieren, mensen en paarden. Muggen brengen de ziekte tussen de dieren, vogels en mensen over. Het virus vermeerdert zich in muggen en in bepaalde vogelsoorten. Mensen en paarden kunnen de aandoening krijgen door de beet van een besmette mug, maar kunnen zelf de ziekte vervolgens niet verder verspreiden. Paarden en mensen zijn namelijk ‘eindgastheren’ van de ziekte. Dit komt omdat na de prik van een besmette mug, het virus zich wel door het lichaam verspreidt maar slechts in kleine hoeveelheden. Daarom kunnen muggen, die het besmette paard of de besmette mens prikken, het virus niet oppikken en op hun beurt weer zelf besmet raken. Een paard of mens met West Nijl is dus niet besmettelijk voor muggen en ook niet voor andere paarden of mensen.

Een infectie met het West Nijl virus kan bij paarden volledig ongemerkt verlopen. De infectie kan ook wat griepachtige symptomen geven: sloomheid, slecht of niet eten en een wat verhoogde lichaamstemperatuur (38.6-39.4ºC). Bij ongeveer een derde deel van de klinisch besmette paarden treden zenuwverschijnselen op: spiertrillingen, ataxie (lopen als een dronkeman), verlammingen, rare vage kreupelheid en/of veranderingen in het gedrag. Rustige paarden kunnen heel lastig worden en lastige paarden heel rustig. In het ernstigste geval kunnen de paarden ook niet meer staan en sterven, of moeten geëuthanaseerd worden. Deze symptomen lijken deels op die van de neurologische vorm van rhinopneumonie (EHV-1), maar zijn voor een dierenarts vaak wel te onderscheiden. Daarbij treden infecties met de neurologische vorm van rhinopneumonie vooral in het late najaar, winter en voorjaar op, terwijl een infectie met West Nijl vooral aan het einde van de zomer (augustus, september) te verwachten is. Dan zijn er namelijk veel muggen die ook al die tijd hebben gehad om zich te besmetten.

In 1960 is er al een uitbraak van West Nijl bij mensen in Frankrijk gevonden en vanaf 1999 wordt de ziekte in Amerika gezien en vormt daar, zeker voor de mens, een probleem. Voor paarden zijn er echter in Amerika verschillende goed vaccins en daarom is het probleem bij paarden goed onder controle. De laatste jaren is West Nijl ook in Roemenië, Hongarije, Italië en Oostenrijk bij mensen en paarden voorgekomen en dus lijkt de ziekte langzaam maar zeker onze kant op te komen. Gelukkig is er sinds 2009 ook in Europa voor paarden een vaccin tegen West Nijl geregistreerd: Duvaxyn WNV® van Fort Dodge/Pfizer Animal Health.

De vraag die dan onmiddellijk opkomt is, moet ik mijn paard nu al laten vaccineren?

Op die vraag is niet zomaar een ja of nee antwoord mogelijk, Voor paarden die internationaal reizen is vaccineren (twee injecties met ongeveer 3 weken er tussen in) noodzakelijk. Voor paarden die in Nederland blijven, is het echter een keuze van de eigenaar. Op dit moment kan niemand voorspellen of de ziekte deze zomer wel of niet Nederland zal bereiken. Als de ziekte hier komt, dan kan het óf snel gaan zoals in Amerika óf beperkt blijven zoals in 2008 en 2009 in Italië, Oostenrijk en omliggende landen.

Het advies aan iedere eigenaar is daarom om zorgvuldig af te wegen of de kosten van de vaccinatie opwegen tegen – het op dit moment waarschijnlijk kleine – risico. Deze afweging is voor iedere eigenaar anders. Ons advies is momenteel om paarden die in Nederland blijven maar waardevol zijn voor hun eigenaar (emotioneel en/of financieel), wel te laten vaccineren.

Hierbij is het goed zich drie dingen te realiseren.

Ten eerste: bij West Nijl kan een eigenaar er voor kiezen om enkele paarden wel en de rest niet te vaccineren. Bij influenza is dat heel onverstandig en dat heeft te maken met infectiedruk. Wat betekent dat? Als er op een bedrijf een aantal paarden niet tegen influenza gevaccineerd zijn, dan kunnen die dieren influenza krijgen en vervolgens zulke hoge concentraties virus gaan uitscheiden dat ook gevaccineerde dieren toch nog ziek kunnen worden. Bij een direct besmettelijke ziekte als influenza moeten dus alle paarden op een bedrijf gevaccineerd zijn om een optimale bescherming te hebben. Bij West Nijl ligt dit anders. Paarden worden besmet door met het virus geïnfecteerde muggen, maar paarden die de ziekte krijgen scheiden zelf geen virus uit en zijn dus niet besmettelijk voor andere paarden en ook niet voor muggen. Een eigenaar kan er dus voor kiezen om slechts enkele paarden op zijn bedrijf te laten vaccineren en die dieren zijn dan goed beschermd.

Ten tweede: het vaccineren tegen West Nijl is duur, rond de 45 euro per dosis. Dit komt omdat het een nieuw ontwikkeld vaccin is: inkoop is het West Nijl vaccin ongeveer 4x duurder dan een influenzavaccin. Het is dus verstandig voor een eigenaar om goed te overwegen welke paarden hij wel tegen het risico wil beschermen en welke niet.

Ten derde: het is natuurlijk een overweging om te zeggen, ‘ach, de ziekte is nog niet hier en we doen het pas als de ziekte hier is’. Niemand kan echter voorspellen of West Nijl deze zomer wel of niet bij ons zal uitbreken. De kans is er heel duidelijk en als het uitbreekt, kan dat slechts een beperkt gebied zijn, of in heel Nederland. Ook dat kan niemand voorspellen. Echter, als het uitbreekt, is op dat moment gaan vaccineren te laat. Omdat er pas 3 weken na de tweede vaccinatie (dus 6 weken na de eerste vaccinatie) sprake is van goed bescherming. Verder lopen paarden die buiten of in open stallen staan natuurlijk meer risico door muggen gebeten te worden dan paarden die altijd volledig binnen staan.

Niemand kan dus precies voorspellen wat er gaat gebeuren en of vaccineren in Nederland nodig is: iedere eigenaar moet zelf beslissen wat hij wil. Uw dierenarts kan u bij die beslissing wel helpen, want wij kennen u, uw paarden en de omstandigheden waaronder u uw paarden houdt.