Gebitsproblemen bij het paard

Het gebit van het paard is erop gebouwd om een groot deel van de dag op ruwvoer te kauwen. Hierdoor slijten de kiezen continu af. Met de huidige manier waarop paarden worden gehuisvest is deze situatie veranderd. Paarden krijgen over de dag verdeeld een aantal keer hun voedsel, waarbij meestal een deel bestaat uit krachtvoer en een deel uit ruwvoer. Omdat de paarden niet meer over een groot deel van de dag kauwen ontstaan er regelmatig problemen met het gebit. Op een leeftijd van ongeveer 2,5 jaar begint een paard met het wisselen van de tanden en kiezen. Rond de leeftijd van 6 jaar hebben ze hun definitieve gebit. De tanden en kiezen van een paard groeien continu tot ongeveer een leeftijd van 12 jaar, waardoor afwijkingen die onschuldig lijken te zijn kunnen uitgroeien tot grote problemen. Na het 12e jaar komt er steeds meer van de kroon naar de oppervlakte van de mond zodat het lijkt of de kiezen groeien, maar in wezen worden de kiezen steeds korter. Gebitsproblemen kunnen zich op verschillende manieren tonen. Het kan aanleiding geven tot verzet tijdens het rijden, moeite met aanleuning, maken van proppen, knoeien met eten, anders kauwen, slecht verteerde mest en dergelijke. Soms zijn de problemen vanaf de buitenkant al te zien door bijvoorbeeld (pijnlijke) zwellingen.

Hieronder volgen een aantal regelmatig voorkomende problemen. Mocht u verder vragen hebben betreffende het gebit kunt u contact opnemen met dierenarts Petra Groeneveld.  Zij is lid van NVVGP (Nederlandse Vereniging Voor Gebitsverzorging Paard).

Doppen op de kiezen

Doppen vindt u meestal in de voerbak of in de stal. Het zijn de melkkiezen die het paard aan het wisselen is. Soms blijft de dop echter op de doorkomende blijvende kies zitten. Het paard kan hier erg last van hebben tijdens het kauwen omdat er een verhoging in de kiezenrij zit. Doppen zijn eenvoudig te verwijderen met een doppentang. Indien doppen te lang blijven zitten wordt het doorkomen van de blijvende kies vertraagd. Dit kan aanleiding geven tot het ontstaan van eruptiecysten. Dit zijn (soms pijnlijke) harde uitbollingen in het kaakbot die ter hoogte van de kieswortel zitten. Meestal zien we ze in de onderkaak. Vaak verdwijnen ze weer nadat de doppen verwijderd zijn en het paard de kiezen gewisseld heeft.

Emaillepunten op de kiezen

Emaillepunten ontstaan in de bovenkaak meestal aan de buitenkant van kiezen, dus aan de wangzijde. Bij de onderkaak vaak aan de tongzijde van de kiezen. Deze punten ontstaan gemakkelijk omdat de bovenkaak van het paard van nature breder is als de onderkaak, waardoor de kiezen ook niet loodrecht op elkaar staan en er gemakkelijk punten kunnen ontstaan als het paard niet voldoende kauwt. Deze punten kunnen zo lang worden dat ze in het wangslijmvlies of in de tong gaan prikken en daar continu kleine beschadigingen en zweren veroorzaken. Daarnaast kan een (aansnoer) neusriem ook precies over deze punten aangetrokken worden waardoor je dus beschadigingen in de wang krijgt. Het paard wil hierdoor de kaak niet ontspannen of gaat in verzet. Deze scherpe punten zijn goed te verwijderen zodat het paard hier geen hinder van heeft. Indien dit juist gebeurt is een jaarlijkse controle veelal voldoende.

Haken

Haken ontstaan meestal op de eerste of laatste kiezen. Zeker bij paarden die wat over- of onderbeet vertonen ontstaat dit wat sneller. Bij de bovenkaak ontstaan ze meestal op de eerste kiezen, bij de onderkaak vaak op de laatste kiezen. De haken kunnen zo lang worden dat ze in het onder -of bovenliggende tandvlees gaan prikken en ook de juiste kauwbeweging belemmeren. Deze haken zijn met handvijlen lastig te verwijderen omdat er weinig werkruimte achterin de mond is en je daardoor gemakkelijk beschadigingen aan het tandvlees maakt. Met elektrische vijlen zijn ze veel sneller en beter weg te halen en met minder kans op beschadigingen.

Wolfskiezen

Wolfskiezen komen niet bij elk paard voor. Als ze aanwezig zijn zitten ze meestal in de bovenkaak en dan tegen of vlak voor de eerste grote kies. Het zijn kleine rudimentaire kiesjes die verder geen functie hebben, maar het paard wel tot last kunnen zijn. Soms zitten ze onder het tandvlees (blinde wolfskies) waardoor je ze niet ziet zitten, maar wel irritatie kunnen veroorzaken. De zenuwen van de wolfskies liggen vrij oppervlakkig waardoor aanraking snel tot irritatie kan leiden. Het bit ligt bij het paard in het tandloze gedeelte van de mond. Tijdens het rijden kan het bit tegen een wolfskies gedrukt worden wat pijn doet en verzet kan geven tijdens het rijden. Soms zitten ze zo los, dat ze eruit vallen zonder dat u dat door heeft, of ze breken af. Dit afbreken kan meestal geen kwaad omdat ze veelal onder het slijmvlies niveau afbreken waarna het tandvlees er weer over heen groeit. Wolfskiezen kunnen vrij eenvoudig verwijderd worden. Het paard wordt gesedeerd en daarna wordt er een plaatselijke verdoving gezet. Zodra deze goed is ingewerkt wordt het kiesje losgemaakt in zijn tandkas en verwijderd. Daarna mag het paard 2 weken lang even geen bit in, zodat de wonden goed kunnen genezen.

Diastema

Een diastema is een kleine ruimte tussen 2 naast elkaar liggende kiezen. In deze ruimte kan gemakkelijk voer ophopen wat leidt tot ontsteking van het tandvlees. Het kan gepaard gaan met een onaangename geur uit de mond. Deze kleine ruimtes worden wat ruimer gemaakt naar het kauwoppervlak van de kies toe zodat voer wat er tussen komt te zitten er ook weer makkelijk tussenuit kan. Indien ze op jonge leeftijd voorkomen groeit het paard er vaak overheen na het wisselen. Ontstaan ze als het paard wat ouder is, dan is regelmatig herstel wel nodig.

Gebroken tanden/kiezen

Soms kan het gebeuren dat een paard ineens niet meer kan/wil kauwen door pijn aan de kiezen. Het is mogelijk dat er een kies (soms tand) gebroken is. Dit kan erg pijnlijk zijn. Het kan voorkomen dat alleen een stuk van de kroon is afgebroken, maar het kan ook gebeuren dat de kies tot in de tandkas gebroken is. In het laatste geval moet de kies meestal verwijderd worden omdat er anders ernstige ontstekingen kunnen ontstaan in het kaakbot. Een gebroken kies is niet altijd zichtbaar op een röntgenfoto en dan is er een CT-scan nodig. Met een mondspiegel is de breuklijn soms te zien op het kauwoppervlak van de kies. Hoe verder achterin de mond, hoe moeilijker het wordt om een gebroken kies te verwijderen bij het staande (gesedeerde) paard. Het komt regelmatig voor dat zo’n gebroken kies operatief verwijderd zal moeten worden.

Fistels

Fistels zijn kleine kanaaltjes waar ontstekingsvocht (veelal pus) uit komt. Het ontstekingsvocht is afkomstig van een ontstekingshaard elders dieper onder de huid gelegen. In dit geval vaak een ontstoken kieswortel. In het begin kan er geprobeerd worden met antibiotica het proces tot rust te brengen. Als dit niet helpt, of het komt terug zodra er gestopt wordt met de antibiotica worden er röntgenfoto’s van het betreffende gebied gemaakt en bekeken welke kies precies de veroorzaker is van het probleem. Deze kies zal vervolgens verwijderd moeten worden.